علائم هشداردهنده در آزمایشگاه های شیمی نمادهای شناخته شده ای هستند که برای اعلان دادن به افراد درباره­ مواد شیمیایی، مکان ها، اجسام و هر آنچه که در فضای آزمایشگاهی در جریان است، طراحی شده اند. این علائم به وسیله­ سازمان استاندارد جهانی تعریف و ارائه می گردد و جزو قوانین و مقررات ضروری در آزمایشگاه می باشد.

تا زمان ها قبل، این نشانه ها به صورت پراکنده و در هر کشور دارای شکل خاصی بود اما امروزه به صورت واحد تبدیل شده و برای کسی که مثلا در کشور روسیه زندگی می کند یا در انگلستان قرار دارد، یک مفهوم را می رساند.

علائم هشداردهنده در آزمایشگاه های شیمی

متأسفانه در بسیاری از آزمایشگاه های فعلی ایران، همچنان از علائم قدیمی استفاده می گردد و این در حالی است که بسیاری از آزمایشگاه ها خصوصا برای آموزش دانش آموزان در مدارس همین نشانه های منسوخ شده هم وجود ندارند به هر حال در این مقاله می خواهیم  به معرفی علائم هشداردهنده در آزمایشگاه های شیمی بپردازیم.

علائم هشداردهنده در آزمایشگاه های شیمی

این علائم قبلا نشانه های رسمی در اروپا بودند که به تدریج جایشان را به نشانه هایی با سه رنگ قرمز، سبز و زرد داده اند. به جز موارد فوق، گاهی از علائم عددی نیز برای بیان ویژگی های مواد شیمیایی استفاده می شد؛ مثلا برای گازوئیل این نشانه را استفاده می کردند:

علامت هشدار دهنده عددی

به معنای اینکه ماده مورد نظر، گازوئیل (۱۲۰۳) و به شدت آتشگیر (۳۳) است.

همانطور که می دانید، آلمان یکی از کشور های برتر دنیا در زمینه علم شیمی است. هر محصول شیمیایی و پلیمری در این کشور حتما باید استاندارد های لازم را کسب کند روی پوشش بسیاری از مواد شیمیایی اصل، حتما به زبان آلمانی توضیحاتی وجود دارد در گذشته، این کشور علائم هشدار خاص خود را داشت:

علائم هشداردهنده در آزمایشگاه های شیمی

در کشور آمریکا هم از علائم هشدار دهنده که دارای استاندارد NFPA 704 بودند استفاده می شد؛ به این معنی که تمام اطلاعات لازم در مورد یک ماده­ شیمیایی، به شکل کامل در قالب یک لوزی ۴ رنگی طراحی می گشت.

در هر کدام از این لوزی ها می توانست یک عدد و یا یک علامت قرار بگیرد (البته هنوز هم در برخی آزمایشگاه ها، از این علامت به دلیل کارایی زیاد استفاده می شود).

علائم هشدار دهنده آزمایشگاهی در آمریکا

رنگ قرمز نشانه­ میزان خطر آتشگیری، رنگ آبی نشانه­ میزان مضر بودن برای سلامتی انسان، رنگ زرد نشانه مقدار واکنش پذیری و در نهایت رنگ سفید به نشانه­ مقدار خطر ویژه (مقیاسی که با توجه به حجم گسترده­ آزمایشات در کشور آمریکا انجام می گردد) معرفی می شود.

معمولا یک تصویر می‌تواند از بسیاری کلمات و جملات راحت تر مفهوم را برساند. به‌همین دلیل مجموعه‌ای از علائم ایمنی در آزمایشگاه طراحی شده‌اند تا محیط‌های آزمایشگاهی را به یک محل امن تبدیل کرده و از بروز سوانح و حوادث، جلوگیری کنند. لازم است تا این علائم در تمامی قسمت‌های آزمایشگاه نصب شوند و تمامی پرسنل و کسانی که در محیط‌های آزمایشگاهی رفت و آمد دارند، با اطلاعاتی که این علائم دربردارند آشنا باشند.

در طراحی علائم هشداردهنده در آزمایشگاه های شیمی معمولاً از رنگ‌های مختلفی جهت بیان خطرات متفاوت استفاده می‌شود و این علائم به طور کلی معرف ۴ دسته اطلاعات هستند:

  1. معرفی عوامل خطرآفرین (مثل مواد بیولوژیک، شیمیایی و رادیواکتیو)
  2. وجود خطرات بالقوه در محیط (مثل لیزر و میدان‌ مغناطیسی)
  3. احتیاطات بیان شده در دستورالعمل‌های کار در آزمایشگاه (مثل ممنوعیت خوردن و آشامیدن)
  4. لزوم استفاده از وسایل حفاظت فردی (مثل روپوش آزمایشگاهی، تجهیزات حفاظت از چشم و دستکش‌ها)

در ازمایشگاه ها ایمنی یکی از مهم‌ترین مسائلی است که باید در محیط‌های آزمایشگاهی رعایت شود. به همین منظور دسته‌ای از علائم ایمنی در آزمایشگاه حاوی اطلاعاتی در مورد شرایط ایمن هستند. این علائم اغلب در مربع‌هایی با زمینه‌ی سبز رنگ نشان‌داده می‌شوند:

  • علامت جایگاه چشم شوی ایمنی، بیانگر مکانی‌  است که چشم شوی در آن قرار دارد. به‌منظور حفظ سلامت افراد و ایمنی شغلی در آزمایشگاه‌ها، چشم شوی ایمنی باید در مکانی قرار گیرد که در دسترس تمامی پرسنل باشد. علامت جایگاه چشم شوی ایمنی
  • دوش‌های اضطراری باید در تمامی مکان‌هایی که احتمال بروز حوادث و آسیب‌های چشم و بدن وجود دارد، نصب شوند. این دوش‌ها باید در فاصله‌ای نصب شوند که در صورت بروز حادثه، شخص طی ده ثانیه بتواند از آن‌ها استفاده کند. علامت ایمنی دوش اضطراری یکی از علائم ایمنی بسیار مهمی است که باید به صورت برجسته و واضح در کنار این تجهیزات نصب شود. علامت ایمنی دوش اضطراری
  • علامت کمک‌های اولیه، نشان‌دهنده‌ی موقعیت جعبه‌ی کمک‌های اولیه در آزمایشگاه است. این جعبه باید در دسترس تمامی قسمت‌های مختلف آزمایشگاه باشد و شامل تمامی تجهیزات و لوازمی می‌شود که مورد تایید استاندارهای جهانی کمک‌های اولیه در آزمایشگاه هستند. علاوه‌بر این، لوازم موجود در جعبه‌ی کمک‌های اولیه باید حداقل یک‌بار در ماه بررسی شود تا در صورت مصرف و کمبود هر وسیله‌ای و یا در صورت اتمام تاریخ انقضای یک سری مواد جایگزین شود.هلامت کمک‌های اولیه
  • علائم نشان‌دهنده‌ی راه‌های خروجی علائم مهمی هنگام بروز حوادث هستند. علاوه‌بر این می‌توان از آن‌ها برای تعیین جهت هم در محیط آزمایشگاه استفاده کرد.

علائم خروج اضطراری

  • علامت ایمنی محل تجمع ایمن بیانگر مکان‌های امنی در داخل و یا خارج ساختمان آزمایشگاه است که افراد باید در صورت بروز حوادثی مثل آتش‌سوزی در آن‌ها جمع شوند. در نتیجه این مکان‌ها باید به اندازه‌ی کافی بزرگ بوده و ظرفیت حضور تمامی پرسنل را داشته باشند. پرسنل آزمایشگاهی باید کاملاً با این مکان‌ها آشنا شوند و در صورت وجود چند مکان ایمن، حتماً به نزدیک‌ترین محل مراجعه کنند.علامت محل تجمع ایمن
  • علامت ایمنی دفیبریلاتور خارجی خودکار (AED) نشان‌دهنده‌ی مکان این دستگاه در آزمایشگاه است تا بتوان هنگام بروز حوادث به‌سرعت از آن استفاده کرد. این دستگاه قابل حمل، برای درمان ایست قلبی ناگهانی، آریتمی قلب و در صورت لزوم اعمال شوک الکتریکی به فرد برای بازگرداندن ضربان قلب او استفاده می‌‍‌شود. بنابراین لازم است تا تمامی افرادی که در آزمایشگاه کار می‌کنند از نحوه‌ی استفاده از این دستگاه مطلع باشند.علامت دستگاه شوک قلبی خارجی

 

با یادگیری علائم هشداردهنده در آزمایشگاه های شیمی می توانید تا اطلاعاتی که باعث کاهش بروز خطرات احتمالی و حفظ جان و همچنین محافظت از تجهیزات می‌شوند را دریابید.
با کلیک برروی قسمت لینک شده می توانید محصولات شرکت مریک شیمی را ببینید که سابقه فعالیت گسترده در زمینه مواد شیمیایی و تجهیزات آزمایشگاهی را دارد.